Người vận chuyển (chủ tàu) cho thuê tàu chuyến. Tại cảng bốc hàng, người thuê vận chuyển được thưởng và tại cảng dỡ họ bị phạt. Hai bên đã thống nhất được số tiền thưởng và số tiền phạt. Sau khi trừ số tiền thưởng vào số tiền phạt, người thuê vận chuyển còn phải trả người vận chuyển 45.500 Đô la Mỹ. Trong hợp đồng vận chuyển theo chuyến (charter party), điều khoản về hoa hồng nguyên văn như sau: “tổng số tiền hoa hồng là 3,75 % kể cả 2,5 % hoa hồng cho người thuê vận chuyển” (total commission 3.75pct including 2.5pct address commission). Người vận chuyển đề nghị người thuê vận chuyển trả số tiền nói trên nhưng họ trả lời rằng họ được hưởng 2,5% của số tiền 45.500 Đô la Mỹ theo như quy định trong hợp đồng về tiền hoa hồng và yêu cầu người vận chuyển xác nhận đồng ý như vậy thì họ mới trả số tiền còn lại (sau khi trừ 2,5% tổng số tiền). Họ còn nói thêm rằng hợp đồng nêu như vậy có nghĩa là họ được hưởng hoa hồng tính trên số tiền cước (freight), cước khống, tiền phạt dôi nhật, phạt lưu tàu (nếu có), mà người vận chuyển được hưởng.
Lý luận nêu trên của người thuê vận chuyển là sai. Hợp đồng quy định như vậy thì tiền hoa hồng chỉ được tính trên tiền cước. Nếu muốn tiền hoa hồng được tính cả trên tiền phạt thì ở trường hợp này phải ghi rõ trong hợp đồng với nội dung: “tổng số tiền hoa hồng được tính trên tiền cước, tiền phạt dôi nhật là 3,75% kể cả 2,5% hoa hồng cho người thuê vận chuyển” (total commission on freight and demurrage 3.75pct including 2.5pct address commission).
Ngoài ra, người thuê vận chuyển còn sai ở chỗ lẽ ra phải trả ngay cho người vận chuyển số tiền mà hai bên đã thống nhất. Không được phép giữ lại toàn bộ số tiền nhằm sử dụng như một thứ “vũ khí” để buộc người vận chuyển phải chấp nhận trả tiền hoa hồng thì mới nhận được số tiền phạt (sau khi đã trừ 2,5%).
Để bạn đọc tham khảo, xin nêu một phán quyết của toà án cách đây đã lâu mà cho đến nay nhiều toà án, trọng tài vẫn trích dẫn trong xét xử, được đưa vào sách nghiên cứu và hướng dẫn kinh doanh hàng hải thương mại hàng hải như sau: “Tiền hoa hồng có thể được quy định trả trên cơ sở tiền cước, tiền cước khống hay tiền phạt dôi nhật, nhưng nếu không ghi rõ như vậy mà chỉ nêu “tiền hoa hồng ở mức … %” thì có nghĩa là tiền hoa hồng chỉ được tính trên tổng số tiền cước”.
Ngô Khắc Lễ (Visaba)
